• Polski
Jest to zespół populacji różnych gatunków zwierząt i roślin, powiązany ze sobą zależnościami pokarmowymi oraz konkurencją biologiczną wewnątrzgatunkową i międzygatunkową. Biocenoza to żywa część ekosystemu. Termin ten wprowadził do nauki zoolog niemiecki Karl Möbius w 1877 r. Wyróżnia się biocenozy sztuczne (np. biocenozę stawu rybnego, sadu, pola) oraz biocenozy naturalne (np. morza, rzeki, łąki, torfowiska). Każda biocenoza charakteryzuje się określoną strukturą troficzną inaczej pokarmową. W biocenozie można wyróżnić trzy współzależne grupy organizmów: producentów, konsumentów i reducentów. Zespół organizmów roślinnych, który tworzy biocenozę nazywamy fitobiocenozą, a zwierzęcych – zoocenozą. Biocenozy odznaczają się dużą trwałością w czasie, jeżeli nie ulegają zmianie warunki komponentu abiotycznego. Przy długotrwałych i kierunkowych zmianach środowiska abiotycznego wykazują zdolności przystosowawcze.
Jest jednostką biologiczną, która zajmuje znaczną część powierzchni Ziemi i odznacza się jednorodnością cech. Jest to duży obszar o podobnym klimacie, na którym występuje charakterystyczna dla niego szata roślinna i świat zwierząt. Typowymi biomami są: tajgi, tundry, sawanny, pustynie, stepy, lasy tropikalne, lasy iglaste, lasy liściaste. Poszczególne biomy są oddzielone od siebie strefami przejściowymi o różnej szerokości. Termin ten wprowadził do nauki F. E. Clements w 1916 roku.
Jest to masa materii organicznej, która wchodzi w skład organizmu zwierzęcego lub roślinnego. Wyrażana jest w jednostkach tzw. świeżej masy (to naturalna masa organizmów) oraz suchej masy (to masa bezwodna). Biomasa wykorzystywana jest w całym szeregu odnawialnych technologii energetycznych. Obecnie w Polsce biomasę wykorzystuje się w przemyśle energetycznym pochodzi ona z dwóch gałęzi gospodarki: z rolnictwa i leśnictwa. Na ogół jest to słoma lub drewno, zwykle szybko rosnące wierzby. Podczas spalania ich emisja CO2 jest równa ilości tego związku jaką roślina zaasymilowała podczas wzrostu. W związku z tym bilans emisji dwutlenku węgla dla środowiska jest „zerowy”. Natomiast produkt spalania, czyli popiół, nie musi być utylizowany, gdyż jest znakomitym nawozem. W Polsce produkuje się rocznie ok. 25 mln ton słomy, z tego gnije lub też jest spalane na polach 8 – 12 mln ton. W 1984r. biomasa roślinna pokrywała 13% światowej produkcji energii, w tym Kanada 7% potrzeb energetycznych, a USA 4% potrzeb. W 1990r. udział biomasy w światowej produkcji energii wynosił 12%. Ogólnie z 1 ha użytków rolnych zbiera się rocznie 10-20 t biomasy, czyli równowartość 5 – 10 ton węgla – energia biomasy.
Jest to jednorodne środowisko, będące nieożywioną częścią ekosystemu, które cechuje swoisty gatunek organizmów żywych, przystosowujący się do specyficznych warunków ekologicznych danego terenu. Przykładem biotopu może być rzeka, czyli koryto rzeczne z osadami dennymi oraz płynącą w nim wodą. Biotop zasiedlony przez określoną biocenozę tworzy ekosystem, czyli tzw. jednostkę ekologiczną występującą w stanie równowagi dynamicznej. Zespół czynników abiotycznych biotopu (światło, temperatura, woda, tlen, dwutlenek węgla, azot itp.) ulega przekształceniu poprzez wpływ działalności roślin i zwierząt w nim występujących, np. torfowienie jezior. Wyróżniamy biotopy lądowe i biotopy wodne.
Jest zespołem istot żywych, który charakteryzują te same właściwości dziedziczne.
To czynniki biologiczne będące żywymi elementami środowiska np.rośliny, drobnoustroje, zwierzęta, wpływające pośrednio lub bezpośrednio na organizmy żywe i nieożywioną część środowiska, tj. na czynnik abiotyczny. Wynikają one ze współdziałania osobników określonego gatunku (zależności wewnątrzgatunkowe) lub populacji różnych gatunków (zależności międzygatunkowe). Organizmy poza przystosowywaniem się do środowiska fizycznego, również przystosowują środowisko do własnych potrzeb życiowych. Powodują ciągłe zmiany fizyczne i chemiczne materii nieożywionej, w wyniku wprowadzenia do środowiska nowych związków i źródeł energii. Praca drobnoustrojów glebowych może być przykładem oddziaływania organizmów na siebie, od nich zależy zasobność gleby w składniki odżywcze, które z kolei są pobierane przez rośliny. Wzajemne oddziaływanie zachodzi również między roślinami, przejawiające się współzawodnictwem o światło, wodę lub składniki pokarmowe. Występuje także wpływ zwierząt na rośliny, np. niektóre z nich poprawiają strukturę gleby (m.in. dżdżownice), inne pośredniczą w zapyleniu roślin i inne.
Są to bodźce środowiskowe, które powodują zmianę stanu i/lub kierunku rozwoju organizmu lub jego intensywności, co prowadzi do zmiany właściwości osobnika. Są to więc bodźce silnie modyfikujące warunki życia. Do czynników ekologicznych zalicza się czynniki fizykochemiczne (temperatura, światło, tlen, woda, sole mineralne, dwutlenek węgla) i biologiczne.
Pogorszenie stanu środowiska przyrodniczego spowodowane zaburzeniem naturalnych struktur i mechanizmów przyrodniczych, np. ubożenie składu gatunkowego, zanieczyszczenie gleby i powietrza, susze, erozje itp. Człowiek, wprowadzając do środowiska znaczne ilości substancji chemicznych, zawierających siarkę, fosfor, azot, metale ciężkie, zakłóca proces obiegu tych pierwiastków i przepływu energii, w następstwie czego ekosystem traci zdolność samoregulacji. Degradacja środowiska obejmuje degradację gleb (np. obniżenie żyzności, zmiana pH), degradację wody (zmiana składu i ilości soli mineralnych, zmiana temperatury) i degradację atmosfery (np. zapylenie i zmiana składu atmosfery).
Koncepcja kształcenia i wychowywania społeczeństwa w duchu poszanowania środowiska przyrodniczego zgodnie z hasłem "myśleć globalnie – działać lokalnie". Edukacja ekologiczna definiowana jest także jako psychologiczno-pedagogiczny proces oddziaływania na człowieka w celu kształtowania jego świadomości ekologicznej. Obejmuje różne formy działań, których celem jest upowszechnianie wiedzy o przyrodzie, podnoszenie poziomu świadomości ekologicznej, rozwijanie wrażliwości, propagowanie konkretnych zachowań korzystnych dla środowiska naturalnego. Głównym adresatem powszechnej edukacji szkolnej i pozaszkolnej są dzieci i młodzież. "Podstawowe cele edukacji ekologicznej to: poznanie motywów i sposobów ochrony środowiska,wyrobienie umiejętności dostrzegania zjawisk w ekosystemach, przewidywanie i ocena pewnych następstw obserwowanych zjawisk przyrodniczych i czynów człowieka, kształtowanie emocjonalnego stosunku do określonych zjawisk i obiektów w środowisku człowieka."
Ochrona Ziemi przed utratą energii cieplnej (poprzez wypromieniowanie), przez znajdujące się w atmosferze gazy oraz parę wodną. Termin ten współcześnie używany jest jednak głównie do określania podnoszenia się temperatury atmosfery Ziemi, na skutek domniemanego (ale nie bezspornego) wpływu działalności człowieka w związku z produkcja energii cieplnej oraz stężenia dwutlenku węgla, z jednoczesnym wzrostem zachmurzenia, utrudniającego wypromieniowanie nadmiaru ciepła.
Przedrostek dotyczący problemów środowiskowych.
Nauka o współzależności oddziaływania organizmów z ich środowiskiem życia abiotycznym ( fizycznym ) i biotycznym ( innymi organizmami, także ludźmi ). Ekologia najogólniej jest nauką o porządku i nieporządku w przyrodzie oraz o konsekwencjach wynikających z tego porządku i nieporządku dla istnienia biosfery i człowieka.
Dziedzina nauki, zajmująca się człowiekiem i jego otoczeniem. Ma na celu badanie jednostki gatunku człowiek rozumny jako podmiotu szeregu procesów na poziomie biologicznym (gatunkowym, środowiskowym) oraz sztucznym (wytworzonym przez samego człowieka: kultura, struktura społeczna,kultura, struktura społeczna, przekształcone elementy otoczenia) - przyroda + kultura + człowiek. Zdaniem badaczy nie można uzyskać pełnego obrazu człowieka rozumnego bez badania jego otoczenia.
Część ekologii zajmująca się funkcjonowaniem zespołów wyższego rzędu, łączących ekosystemy. W ekologii człowieka ekologia krajobrazu bada warunki przyrodnicze, w jakich konkretna populacja ludzka występuje. Jest podstawą nowoczesnego planowania przestrzennego oraz urbanistyki.
Kierunek w etnologii oraz doktryna wyjaśniająca pochodzenie przejawów i wzorców kultury charakterystycznych dla poszczególnych terenów, w świetle ich właściwości środowiskowych (ekologicznych). Ma charakter adaptacyjny w procesie wykorzystywania środowiska.
Dziedzina ekologii zajmująca się problematyką funkcjonowania ekosystemu antropogenicznego, wzajemnego oddziaływania środowiska społecznego, przyrodniczego i abiotycznego wraz z procesami ich równoważenia. Obejmuje zależności pomiędzy kształtowaniem sztucznego środowiska (zabudowy miejskiej), w którym żyje człowiek, a środowiskiem naturalnym.
Przeniesienie biologicznych praw ekologii do badań współczesnych miast, a także badania zachowań społecznych względem środowiska.
Wielkie zniszczenie ekologiczne, utrata równowagi ekologicznej, ginięcie gatunków i/lub naturalnych ekosystemów. Może być wywołana przez czynniki naturalne, np. pożary, osuwiska, wybuchy wulkanów. Czynnikami sprawczymi mogą być również działania cywilizacyjne człowieka, np. osuszenie, nawodnienie terenu, imisje przemysłowe, niszczenie biotopów itp. Każdy z tych czynników powoduje wielorakie skutki, np. pyły przemysłowe zanieczyszczają atmosferę, pochłaniają promieniowanie słoneczne, zatykają aparaty szparkowe roślin oraz drogi oddechowe zwierząt i ludzi, zanieczyszczają wodę, zmieniają strukturę i odczyn gleby.
To gospodarstwo wytwarzające produkty rolne metodami ekologicznymi, które polegają na stosowaniu możliwie w największym stopniu naturalne metody produkcji bez nienaruszenia równowagi biologicznej. Produkcja rolna powinna być prowadzona zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, czyli przy aktywizacji przyrodniczych mechanizmów produkcji rolnej stosując naturalne środki produkcji oraz zapewniając trwałość żyzności gleby oraz zdrowotność roślin i zwierząt.
W szczególności stosując:
  • płodozmian i inne naturalne metody utrzymywania lub podwyższania biologicznej aktywności i żyzności gleby,
  • nawozy organiczne, środki ochrony roślin i środki żywienia zwierząt uzyskiwane metodą nieprzemysłowej syntezy chemicznej,
  • materiał siewny oraz rozmnożeniowy, który uzyskiwany jest z roślin, będący co najmniej przez jedno pokolenie (a w przypadku roślin wieloletnich co najmniej przez dwa sezony wegetacyjne) uprawiany z zachowaniem metod ekologicznych,
  • dobór gatunków i odmian roślin oraz gatunków i ras zwierząt, z uwzględnieniem ich naturalnej odporności na choroby.
Jest rozwojem społeczno-gospodarczym opartym na kryteriach ekologicznych. Rozwój gospodarczy opiera się na eksploatacji zasobów odnawialnych (energia słoneczna, wiatr, rośliny uprawne, zwierzęta hodowlane itp.), nie powodując szkód w środowisku, uwzględniając uwarunkowania przyrodnicze i chroniąc podstawowe procesy ekologiczne. Głównym zadaniem ekorozwoju jest dążenie do zachowania równowagi ekologicznej w ekosystemach zapewniając jednocześnie dobrobyt obecnym i przyszłym pokoleniom. Wiąże się to z zapewnieniem określonej jakości środowiska, zapewnieniem pożądanego stanu jakości zdrowia społeczeństwa, racjonalizacji gospodarowania zasobami naturalnymi, jak również podejmowaniem proekologicznych kierunków rozwoju.
To wrażliwość organizmu na czynniki środowiska zewnętrznego oraz inne bodźce stresorodne.
Jest to układ powiązań między wszystkimi występującymi na danym terenie organizmami żywymi i warunkami, w których żyją. Jest sposobem współżycia w warunkach panujących na danym obszarze. Ekosystem jest podstawową jednostką funkcjonalna w przyrodzie.
Nauka o toksycznych właściwościach oraz zatruciach środowiska w wyniku działalności człowieka.
Jest strefą przejściową między dwoma lub kilkoma różnymi będącymi w sąsiedztwie ekosystemami, gdzie współistnieją organizmy sąsiadujących biocenoz np. ekotonem jest skraj lasu będący między lasem i łąką. Zwykle taką strefę cechuje zwiększona bioróżnorodność, a także zagęszczenie i biomasa organizmów oraz swoista funkcja biologiczna.
Ekotyp powstaje w wyniku długotrwałych oddziaływań odmiennych czynników ekologicznych. Jest jedną z odmian populacji tego samego gatunku zwierząt lub roślin, powstałą w wyniku przystosowania się do życia w innych warunkach środowiskowych. Populacja tego samego gatunku, która żyje w odmiennych warunkach środowiskowych różni się między sobą cechami morfologicznymi (np. kształtem, wielkością, barwą) oraz przebiegiem niektórych procesów fizjologicznych.
Jest procesem wzrostu żyzności zbiorników wodnych, w wyniku którego następuje masowy rozwój fitoplanktonu, roślinności wynurzonej i zanurzonej. Proces ten prowadzi do nagromadzenia się osadów dennych w postaci mułu gnilnego. Nadmierna eutrofizacja traktowana jest jako zanieczyszczenie, ponieważ powoduje niekorzystne zmiany w ekosystemie (np. jeziorze), takie jak ubytki tlenu umożliwiające rozwój bakterii beztlenowych, wytwarzające siarkowodór, który z kolei niszczy życie na dnie zbiorników wodnych. W eutrofizacji wód główną rolę mają fosforany. Eutrofizacja przyczynia się do starzenia jezior.
To ruch osób i organizacji, opierający się na haśle Trade not Aid (handel zamiast pomocy), których celem jest wsparcie rozwoju społeczności krajów Południa poprzez wdrażanie i popieranie uczciwych relacji handlowych.
Termin stosowany przez określony system certyfikacji produktów sprawiedliwego Handlu, którym zarządza Fairtrade International (FLO Int.). Opracowuje warunki wymiany handlowej dla importerów, eksporterów i detalistów.
To organizacja zarządzająca systemem certyfikacji Fairtrade. Jest organizacją parasolową dla 20 Inicjatyw Licencjonujących (które promują Fairtrade i wydają przedsiębiorstwom licencje na stosowanie znaku Fairtrade na produktach konsumpcyjnych) oraz 3 Sieci Producenckich z Afryki, Ameryki Południowej i Azji (są to stowarzyszenia uznawane przez FLO za struktury reprezentujące rolników i pracowników, do których dobrowolnie przystępują producenci certyfikowani Fairtrade).
Jest badaniem, analizą i oceną stanu środowiska przyrodniczego w celu obserwacji zachodzących w nim zmian. Może być prowadzony w skali globalnej (światowej), ogólnokrajowej i lokalnej. Obejmuje również prognozowanie zmian środowiska oraz ocenę skuteczności metod jego ochrony, polegającej na ciągłych lub okresowo powtarzalnych pomiarach określonych parametrów fizycznych i obserwacji wybranych cech, właściwości wody, gleby, powietrza. Monitorowanie wszelkich zmian w ekosystemach pozwala na podejmowanie odpowiednich decyzji w zakresie ochrony środowiska, natomiast wieloletnie wyniki pomiarów stanowią podstawę do długofalowego prognozowania zmian środowiskowych i ostrzegania o ewentualnych zagrożeniach. Źródłem informacji o środowisku jest w szczególności państwowy monitoring środowiska (ustawa „Prawo ochrony środowiska”, Dz.U. 2001.62.627), stanowi on system pomiarów, ocen i prognoz stanu środowiska oraz gromadzenia, przetwarzania i rozpowszechniania informacji o środowisku. Państwowy monitoring środowiska uzyskuje na podstawie badań monitoringowych informacje w zakresie: jakości powietrza, jakości wód śródlądowych powierzchniowych i podziemnych oraz morskich wód wewnętrznych i wód morza terytorialnego, jakości gleby i ziemi, hałasu, promieniowania jonizującego i pól elektromagnetycznych, stanu zasobów środowiska, w tym lasów, rodzajów i ilości substancji lub energii wprowadzanych do powietrza, wód, gleby i ziemi, wytwarzania i gospodarowania odpadami.
Koordynatorem Państwowego Monitoringu Środowiska jest Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ).
Jest całokształtem czynników, (np. miejsce, światło, pokarm) niezbędnym do rozwoju określonego gatunku (zwierząt lub roślin). Wyróżniamy nisze pokarmowe i siedliskowe.
  • W niszy pokarmowej różne gatunki pełnią w ekosystemie różne funkcje, chociaż zajmują tę samą przestrzeń. Należą do innych poziomów pokarmowych, np. w jeziorze jedne gatunki ryb są drapieżnikami, a drugie żywią się roślinami.
  • Nisza siedliskowa charakteryzuje się tym, że różne gatunki należą do tego samego poziomu pokarmowego, pełniąc tę samą funkcję w ekosystemie. Zamieszkują natomiast różne siedliska, np. różne gatunki wijów. 
Zajęcie tej samej niszy przez dwa gatunki prowadzi do konkurencji między nimi.
Polega na przemianie fizycznej i chemicznej związków organicznych i nieorganicznych, która występuje między organizmami a ich środowiskiem. Zalicza się do nich obieg wody, węgla, azotu, fosforu i siarki. Głównym źródłem pierwiastków wnikających do różnych ekosystemów jest działalność człowieka, obok naturalnych procesów wietrzenia skał, które odbywają się pod wpływem: działania wody i zawartych w niej substancji; zmian temperatury; czynników organicznych (biologicznych).
Sprawiedliwy Handel to partnerstwo w handlu oparte na dialogu, przejrzystości i szacunku, które dąży do większej równości w handlu międzynarodowym. Przyczynia się do zrównoważonego rozwoju, oferując lepsze warunki handlowe i broniąc praw marginalizowanych producentów i pracowników Globalnego Południa. Organizacje Sprawiedliwego Handlu, przy wsparciu konsumentów, są aktywnie zaangażowane we wspieranie producentów, podnoszenie świadomości w społeczeństwie i prowadzenie kampanii na rzecz zmian w regułach i praktykach na konwencjonalnym rynku międzynarodowym. Produkcja i sprzedaż towarów Sprawiedliwego Handlu odbywa się zgodnie z tymi zasadami. Tam, gdzie to możliwe, są one weryfikowane przez niezależne i godne zaufania systemy.
Jest to zdolność osobnika do przystosowania się do określonych, pojawiających się zaburzeń w środowisku, w którym żyje. Takimi czynnikami, które określają tolerancje są: temperatura, światło, zanieczyszczenie, wilgoć, ilość dostępnego powietrza, stężenie soli mineralnych, kwasowość. Z tolerancją danego organizmu wiążą się dwa prawa:
  • Prawo tolerancji Shelforda - jest to przedział pomiędzy najniższą (minimum życiowe), a najwyższą wartością (maksimum życiowe) danego czynnika środowiskowego, w obszarze którego określony organizm może żyć i sprawnie funkcjonować. Pośrodku zakresu tolerancji znajduje się optimum ekologiczne, czyli przedział tych wartości, które dla orgazmu są najbardziej sprzyjające. Po przekroczeniu punktów granicznych (minimum, maksimum), czyli na zewnątrz zakresu tolerancji, organizm nie może istnieć i ginie.
  • Prawo minimum Liebiga, które zakłada że rozwój danego organizmu uzależniony jest głównie od czynnika, który pojawia się w środowisku w najmniejszej ilości. Nazwany został on składnikiem ograniczającym rozwój danego osobnika.
Określenie żywności produkowanej metodami rolnictwa ekologicznego z dbałością o wyeliminowanie używania nawozów sztucznych i pestycydów. Ekologiczne metody produkcji żywności mają zapewniać ochronę zdrowia społeczeństwa i środowiska i stanowić system zrównoważony pod względem:
  • ekologicznym – nie obciążać środowiska w stopniu większym niż naturalne ekosystemy,
  • ekonomicznym – jest w dużym stopniu niezależny od nakładów zewnętrznych,
  • społecznym – umożliwia zachowanie oraz rozwój wsi i rolnictwa.
Producenci i przetwórcy żywności ekologicznej mają obowiązek oznaczenia swoich produktów certyfikatami.