• Polski

Topinambur (Helianthus tuberosus) to roślina, która przywędrowała do Europy z Ameryki Północnej. Za sobę, która dokonała tego „importu” uważa się Krzysztofa Kolumba. Bulwy topinamburu stanowiły pożywienie północnoamerykańskich Indian. Docenione przez kolonistów, zawędrowały następnie do Europy i Azji. Rozpowszechnił się jako roślina ozdobna, jadalna i pastewna.

Gdula ziemna

Nazwa topinambur pochodzi od południowoamerykańskiego plemienia Tupinamba, choć jego przedstawiciele nie mają z tą rośliną za wiele wspólnego, poza tym , że zawitali do Paryża w tym samym czasie. Ludowa nazwa polska to „bulwa”, aczkolwiek lokalnie stosowano również takich nazw jak: "bulba" (na Wileńszczyźnie), "gdula ziemna", "świniak", "świni chleb" i "świni orzech". Używano także wziętej z francuskiego nazwy "topinambur". Nazwa systematyczna to słonecznik bulwiasty (dawniej "słonecznik bulwa" lub "słonecznik bulwkowy"). Jako roślina wieloletnia, topinambur zdolny jest do zakwitania i owocowania na przestrzeni nawet 15-20 lat. Do tego ma niewielkie wymagania glebowe- rośnie praktycznie wszędzie poza terenami mocno podmokłymi. Jest bardzo odporny na mrozy, chooroby i szkodniki. Jego bulwy zbiera sie późną jesienią, a sadzi w marcu lub październiku.  

Jedna roślina-moc możliwości

Wszechstronny topinambur, uprawiany i jadany niegdyś  powszechnie w Polsce, z czasem odszedł w zapomnienie. Po wojnie wrócono do jego uprawy, ale służył już głównie do celów paszowych. Bulwy doskonale sprawdzają się jako karma dla dzikich zwierząt, podobnie zresztą jak jego liście i łodygi. Bardzo lubią go króliki, konie, sarny oraz dziki. Kwiaty topinamburu podobne są do kwiatów słonecznika, choć są dużo mniejsze. Stanowią jednak doskonały późny pożytek dla pszczół (wrzesień, październik) i pełnią jednocześnie funkcje dekoracyjne. Owoce- niełupki, drobniejsze niż u słonecznika, są z kolei przysmakiem ptaków. To nie koniec zalet topinamburu i sposobów jego wykorzystania. Wysuszone pędy nadają się do celów energetycznych, a sieczka z suchych łodyg może stanowić podłoże do produkcji grzybów jadalnych np.boczniaka. Przede wszystkim jednak, jako roślina jadalna również dla ludzi, topinambur może mieć szerokie zastosowanie w kuchni i z tego względu to zapomniane warzywo wraca do łask.

Pokręcony ziemniak

W części podziemnej topinambur wytwarza od 50 do 80  bulw, przypominajacych z wyglądu trochę pofałdowanego ziemniaka. Do celów kulinarnych wykorzystuje sie bulwy w kolorze biało-żółtym (te w odcieniach czerwieni, brązu i filoetu- na paszę).  Można je przyrządzać podobnie jak ziemniaki- gotować, smażyć, piec i dusić. Po takiej obróbce zyskują słodki smak i orzechwoy aromat. Topinambur sprawdza się znakomicie w formie chipsów, frytek oraz zapiekanek. Doskonale nadaje się również do zup, czy spożycia na surowo jako składnik surówek. Plasterek topinamburu wyśmienicie smakuje też w gorącej herbacie zamiast cytryny.

Na zdrowie!

Bulwy topinmburu poza tym, że są niskoenergetyczne, mają wiele cennych wartości odżywczych. Zawierają witaminy A, C i B1 , są też bogatym źródłem błonnika, żelaza i potasu. Istotnym składnikiem topinamburu jest inulina- wielocukier (tak jak skrobia) złożony z cząsteczek fruktozy. Inulina nie jest trawiona przez przewód pokarmowy człowieka, za to staje się doskonałą pożywką dla pożytecznych bakterii jelita grubego. Jedyną jej wadą może być fakt, że powoduje wzdęcia. Pod wpływem temperatury (smażenie, gotowanie, pieczenie) inulina rozpada się na przyswajalne cukry proste- fruktozę. Poza tym topinambur ma działanie moczopędne, osłaniające, wzmancniające i pobudzające. Zaleca się go rekonwalescentom i po chemioterapii. Stosowany jest w profilaktyce cukrzycy, chorób układu krążenia, infekcjach dróg moczowych i egzemach.

Katarzyna Łąkowska

Od dziecka zakochana w przyrodzie i zwierzętach. Od lat zafascynowana zdrowym stylem życia. "Aktywność" to jej drugie imię:) Uwielbia ruch pod różnymi postaciami- rower, łyżwy, narty ,fitness,yoga, górskie wędrówki. Miłośniczka zdrowej kuchni i domowych wypieków. Od kilkunastu lat wegetarianka .Interesuje się również zagadnieniami z szeroko pojętej ekologii, odpowiedzialnego konsumpcjonizmu i ekonomii współdzielenia. Z zamiłowania skończyła studia na kierunku ochrona środowiska na Uniwersytecie Łódzkim.

artykuły

comments powered by Disqus